Nieuwsbrief tabaksontmoediging nr. 8

Nieuws over tabaksonderzoek | 16 december 2025

COP11 en MOP4: Samen tegen tabak

Tijdens de COP11 van 17-22 november in Genève spraken partijen van het WHO-Kaderverdrag over Tabaksontmoediging af om harder op te treden tegen tabak en nieuwe nicotineproducten. Er was extra aandacht voor de milieugevolgen van tabak en de invloed van de tabaksindustrie. Aansluitend aan de COP11 vond van 24 tot 26 november de MOP4 plaats. Daarin discussieerden landen over de aanpak van illegale handel van nicotineproducten.

Internationaal onderzoek

Misleidende informatie over roken en vapen

Een narratieve review onderzocht het ogenschijnlijke beschermende effect van roken bij aandoeningen als de ziekte van Parkinson, Colitis Ulcerosa en endometriumkanker. Onderzoekers concluderen echter dat deze uitspraken vaak gebaseerd zijn op toevallige verbanden.
Zeven veelvoorkomende misvattingen over de schadelijkheid van vapen worden in een uitgebreide review ontkracht.

Nieuwe inzichten in preventie en beleid

Een scoping review van 57 studies laat zien dat kunstmatige intelligentie kan helpen bij tabaksontmoediging, bijvoorbeeld door sociale media te monitoren en stoppen-met-rokenprogramma’s te personaliseren. Wel zijn er zorgen over misbruik door de tabaksindustrie, privacy en algoritmische bias, waardoor zorgvuldige en ethische toepassing noodzakelijk is.
Een narratieve review laat zien dat het toenemende gebruik van e-sigaretten onder kinderen hun gezondheidsrechten schaadt.

Gezondheidseffecten van nicotine en rookblootstelling

Een meta-analyse van 7 artikelen wees uit dat nicotinezakjes voor hoge doses nicotine in het bloed zorgen. Ze kunnen zelfs voor hogere nicotinewaarden zorgen dan tabakssigaretten.
Een narratieve review legt uit hoe meeroken, vapen en derdehands roken risico's geven op de werking en ontwikkeling van hersencellen. Het veroorzaakt ontstekingen en schade in de hersenen, wat kan leiden tot vroegtijdige dementie.

Nationaal onderzoek

Anne Zijp (Leids Universitair Medisch Centrum) zocht met focusgroepen onder leerlingen naar de beste aanpak om rookpreventieprogramma’s in te zetten binnen het VMBO.

Anouk Eijkelboom (IKNL) zag dat mensen met een middelhoog of hoog inkomen in Nederland een grotere kans hebben op een tijdige diagnose en behandeling van longkanker.

Daphne Raad (Leids Universitair Medisch Centrum) vond dat veel jongeren die vapen vaak een sterke nicotineafhankelijkheid ontwikkelen. Velen worden ’s nachts wakker en gaan dan vapen.

Fien van de Kamer (Universiteit van Amsterdam) vond dat de gender van zowel de professional als de cliënt een belangrijke rol speelt in de communicatie bij stoppen-met-rokenhulp.

Leonieke Breunis (Erasmus Universiteit Rotterdam) onderzocht de rol van identiteit onder zwangere vrouwen tijdens stoppen-met-rokenbegeleiding. Vrouwen die zichzelf meer als moeder zagen, zagen zichzelf ook meer als niet-roker.

Max Welz (Erasmus Universiteit Rotterdam) vergeleek de effectiviteit van een Nederlands-Belgisch en een Amerikaans screeningsprogramma voor longkanker. De programma’s weten vooral bij vrouwen en mensen die weinig in hun leven gerookt hebben sterfte te voorkomen. Het Nederlands-Belgische programma wist ook bepaalde vormen van longkanker beter te ontdekken.

Michele Davigo (Universiteit Maastricht) concludeert dat de rook van verhitte tabak (IQOS) van invloed is op celdeling, stressreacties en processen die een rol spelen bij de ontwikkeling van longziekten.

Nienke Boderie (Erasmus Universitair Medisch Centrum) laat zien dat roken-gerelateerde sterfte in Europa bij mannen daalt, maar onder laagopgeleide mannen het hoogste blijft. Bij vrouwen neemt sterfte door roken over het algemeen juist toe.

Publicaties van kennisorganisaties

Nationale organisaties

De MBO raad heeft een rapportage over het middelengebruik onder MBO-studenten gepubliceerd. Opvallend is dat onder MBO-studenten het roken en vapen lijkt te zijn toegenomen.
Het Trimbos-instituut heeft samen met de POP-poli van het Gelre Ziekenhuis Apeldoorn een pilot uitgevoerd over stoppen-met-rokenzorg voor kwetsbare zwangere vrouwen. Veel deelnemers startten direct met begeleiding omdat er een gespecialiseerde rookstopcoach aanwezig was in het ziekenhuis.
Het Trimbos-instituut heeft onder leiding van Petra Hopman een herziening van de zorgstandaard 'Tabaks- en nicotineverslaving’ gepubliceerd. De herziene zorgstandaard legt vast welke zorg nodig is voor goede, passende begeleiding van stoppen met roken en is daarmee normgevend voor patiënten, zorgverleners, zorgaanbieder en zorgverzekeraars.
Het Trimbos-instituut heeft een notitie gepubliceerd waarin wordt uitgelegd waarom het belangrijk is dat gemeenten inzetten op tabaksontmoediging en wat zij kunnen doen om roken en vapen tegen te gaan.
Het Trimbos-instituut heeft een Nederlandse versie van de Tobacco Industry Interference Index 2025 gepubliceerd. In een blog doet het Trimbos-instituut aanbevelingen om de invloed van de tabaksindustrie op beleid te weren.
Het RIVM en het Trimbos-instituut hebben de 3e rapportage van de Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten HBO en WO gepubliceerd. Onder HBO- en WO-studenten is het rook- en vapegedrag van studenten tussen 2023 en 2025 nauwelijks veranderd.

Internationale organisaties

Het Global Center for Good Governance in Tobacco Control (GGTC) heeft de internationale versie van de Tobacco Industry Interference Index 2025 gepubliceerd. Nederland staat op een gedeelde vierde plaats van in totaal 100 landen. Zie ook de hierboven genoemde Tobacco Industry Interference Index 2025 - Nederlandse versie.
De WHO heeft nieuwe wetenschappelijke aanbevelingen voor het ontmoedigen van tabaksgebruik gepubliceerd. Ook heeft zij haar standpunt over de rol van harm reduction binnen tabaksontmoediging bekend gemaakt. Harm reduction wordt vaak door de nicotineindustrie gebruikt om tabaksontmoediging te ondermijnen. De WHO vindt dat landen zich hier niet door moeten laten afleiden.
De WHO heeft tot slot een toolkit uitgebracht voor implementatie van de app ‘Quit Challenge’. Dit is een app die mensen helpt bij het stoppen met roken.

Kennis in de praktijk

In de startblokken

Er kunnen vanaf nu abstracts ingediend worden voor het Nederlands Netwerk van Tabaksonderzoek (NNVT) congres. De deadline hiervoor is 25 februari 2026.
Er zijn weer nieuwe RookStop-trainingen gepland! Deze trainingen zijn bedoeld voor professionals die anderen willen helpen bij het stoppen met roken.

· De eerste RookStop-basistraining voor professionals wordt op 22 januari 2026 live op het Trimbos-instituut gegeven van 10:00-17:00.

· De eerste RookStop-vervolgtraining wordt op 4 februari 2026 live op het Trimbos-instituut gegeven van 10:00-17:00.

Lopende zaken

Het programma Gezonde Start heeft nieuwe materialen gemaakt die zorgverleners en stopcoaches helpen bij gesprekken over vapen rondom de zwangerschap:

Digitale factsheet Vapen vóór en tijdens de zwangerschap: de belangrijkste feiten op een rij
Dit is een overzicht van de belangrijkste, wetenschappelijk onderbouwde feiten over vapen vóór en tijdens de zwangerschap.

Praktijkadvies Nicotinevervangende middelen in de zwangerschap
Dit advies is door een expertgroep geheel herzien en aangevuld met informatie over vapen en preconceptie. Het geeft concrete, toepasbare adviezen aan zorgverleners en stopcoaches over het begeleiden van zwangere vrouwen met nicotinevervangende middelen bij het stoppen met roken en/of vapen.

Cliëntenfolder Nicotinevervangers en zwangerschap
Zorgverleners en stopcoaches kunnen deze folder meegeven aan zwangere vrouwen bij een gesprek over nicotinevervangende middelen. Nu ook te gebruiken bij vapen.

Terugblik

De eerste Belgische ‘Generatie Rookvrij’ Partnerdag bracht op 27 november partners uit het hele Belgische netwerk samen voor een inspirerende uitwisseling, praktijkvoorbeelden en een vooruitblik op de nieuwe website van de Generatie Rookvrij.
Tijdens het symposium Rookvrij leven in de wijk: van wens naar werkelijkheid op 8 december werd teruggekeken op de veelbelovende resultaten uit 38 wijken. Daarin werkten inwoners, professionals en gemeenten samen aan een rookvrije leefomgeving in de wijk.

NET even iets anders

Met de VBA+ challenge werkt jouw team van zorgverleners voor vier weken met het VBA+ rookstopadvies. Je ontvangt praktische tips en reminders, en teams kunnen onderling bijhouden hoe vaak het stopminuutje wordt uitgevoerd. Meedoen kan op elk gewenst moment. Een gratis spelpakket is beschikbaar via de website.

Beleid

Nationaal beleid

Kabinet verhoogd boetes op illegale verkoop van vapes

Het demissionaire kabinet verhoogt per 1 juli 2026 de boetes voor illegale verkoop van vapes en sigaretten. De boete is nu €2040 bij een eerste overtreding en €3060 bij een tweede.

Motie tegen tabakszaken bij tankstations

De Haagse gemeenteraad heeft een motie aangenomen om te onderzoeken hoe kan worden voorkomen dat tankstations zich ombouwen tot tabaksspeciaalzaak. Dit zouden ze kunnen doen in aanloop naar het landelijke tabaksverkoopverbod voor tankstations in 2030.

Internationaal beleid

EU herziet Richtlijn Tabaksaccijns

De Europese Commissie wil de regels voor tabaksaccijns vernieuwen, zodat ook vapes en verhitte tabaksproducten hieronder vallen. Zo moet de gezondheid beter worden beschermd, de markt eerlijker worden en illegale handel moeilijker worden gemaakt.

Rookvrije generatie: Malediven zetten wereldprimeur

Sinds 1 november 2025 geldt in de Malediven een rookverbod voor iedereen die is geboren op of na 1 januari 2007. Zij mogen geen tabak kopen of gebruiken. Vapes blijven voor iedereen verboden. Het land is daarmee de enige ter wereld met een nationaal verbod op tabak voor een hele generatie.

Tiburon eerste stad in VS met totaalverbod op tabaksverkoop

Tiburon werd op 5 december 2025 de eerste stad in de VS waar helemaal geen tabak meer verkocht mag worden. De gemeenteraad heeft dit verbod in november aangenomen om roken en vapen terug te dringen.

Drie Noord-Europese landen sluiten deur voor tabaksindustrie

Denemarken, IJsland en Noorwegen benadrukken dat parlementsleden het tabaksbeleid moeten beschermen tegen invloed van de tabaksindustrie. Een nieuwe leidraad geeft voorbeelden, adviezen en benoemt voor welke functionarissen en medewerkers de regels gelden.

Media

Nationaal nieuws

Steeds meer kinderen in ziekenhuis door vapen

Het aantal ziekenhuisopnames van kinderen door vapen is in een jaar ruim verdubbeld, van 14 in 2024 naar minstens 31 naar 2025. Artsen waarschuwen dat dit slechts het topje van de ijsberg is en dat vapen zowel lichamelijke als mentale schade veroorzaakt.

Ziekenhuis onderzoeken acute zorg door roken en vapen

Artsen onderzochten op 13 november 2025 hoeveel mensen door roken, vapen of snus met acute klachten op de spoedeisende hulp belanden. Het doel is het beleid en de hulp bij het stoppen met nicotinegebruik te verbeteren. Over de uitslag is nog niets bekend.

Onderzoek naar snapchat vanwege illegale handel in vapes

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) onderzoekt de app Snapchat, vanwege mogelijke illegale handel in vapes op het platform. Dit gebeurt na een verzoek van Stichting Rookpreventie Jeugd. Over het onderzoek zelf geeft de ACM nog geen details.

Roken op het scherm: bioscoophit onder vuur

De film Voor de meisjes krijgt kritiek omdat een hoofdpersoon veel rookt . Volgens gezondheidsorganisaties kan dat jongeren aanzetten tot roken of vapen. Ondanks deze zorgen ontving de productie 2,3 miljoen euro subsidie van het Nederlands Filmfonds.

Internationaal nieuws

Smaakjes in vapes binnenkort verleden tijd in België?

De Belgische minister Frank Vandenbroucke wil alle vape-smaakjes behalve tabak verbieden. Hij wordt hierbij gesteund door de Hoge Gezondheidsraad en de positieve ervaringen uit Nederland. Wanneer het verbod ingaat is nog onduidelijk, maar Vandenbroucke pleit voor snelle invoering.

Nieuw-Zeeland aan de schandpaal met ‘Dirty Ashtray’-prijs

Nieuw-Zeeland heeft van de WHO de ‘Dirty Ashtray’-award gekregen, omdat het zijn strenge tabaksregels heeft teruggedraaid. Daardoor is het gebruik van vapes onder jongeren hoog en zakte het land van plek 2 naar 53 op de ranglijst van beleidsbeïnvloeding door de tabaksindustrie (Tobacco Industry Interference Index).

EU-lidstaten verdeeld over uitbreiding harmonisatie tabaksaccijns

Eurocommissaris Wopke Hoekstra wil de minimumaccijns op tabak verhogen en uitbreiden naar vapes en nicotinezakjes. Terwijl landen als Nederland en België dit steunen, verzetten Luxemburg, Zweden, Griekenland en Malta. Die laatste landen zeggen dat te doen vanwege zorgen over tabakstoerisme, snusgebruik en nationale accijnsrechten.

Thema World No Tobacco Day 2026 bekend

De WHO heeft voor Wereld Niet Rokendag in 2026 voor het thema "Unmasking the appeal – countering nicotine and tobacco addiction” gekozen. De campagne richt zich op hoe tabaks- en nicotinebedrijven jongeren verleiden met nieuwe producten zoals e-sigaretten en nicotinepouches. Wereld Niet Rokendag is op 31 mei 2026.

Vapen populairder dan roken in het Verenigd Koninkrijk

In het Verenigd Koninkrijk gebruiken inmiddels meer mensen een vape (5,4 miljoen) dan dat er roken (4,9 miljoen). Van de huidige rokers heeft 33% in het afgelopen jaar gevapet. Hoewel in totaal minder mensen roken, waarschuwen experts dat de groeiende verslaving aan nicotine een groot volksgezondheidsprobleem blijft.

Tabaksreuzen betalen mee aan Trump's Witte Huis

Tabaksfabrikanten Altria Group en Reynolds American helpen de nieuwe balzaal in het Witte Huis te financieren. Dit laat zien hoe tabaksfabrikanten hun invloed inkopen.

Terugblik

De podcast Deadly Industry: Challenging Big Tobacco, uitgebracht door de Universiteit van Bath, onthult op basis van onderzoek de tactieken die de tabaksindustrie machtig en winstgevend houden. De wekelijkse serie is gemaakt door de Tobacco Control Research Group en inmiddels zijn alle afleveringen van seizoen 2 beschikbaar.

In de podcast De verborgen wereld achter illegale vapes die op 15 augustus 2025 is uitgekomen duiken Argos en The Investigative Desk in een wereld van vape-dealers, ouderwetse tabaksreuzen en Chinese handelaren. Ze belichten hoe een buitenlands bedrijf probeerde de Nederlandse regelgeving te verzwakken en laten zien dat het moeilijk is de snelgroeiende vape‑markt in te dammen.

In de podcast Verslaafd aan vapen: 'Ik werd 's nachts wakker om een trekje te nemen' die NRC op 10 november 2025 uitbracht bespreekt redacteur Juliette Vasterman hoe schadelijk vapen is.

In de aflevering Schieten tabaksaccijnzen hun doel voorbij? van de NPO Radio 1‑podcast Geld of je leven, die op 15 september 2025 werd uitgezonden, wordt besproken hoe tabaksaccijnzen worden ingezet en welke effecten ze hebben op roken en consumentengedrag.