Nieuwsbrief tabaksontmoediging nr. 2

Nieuws over tabaksonderzoek | 21 april 2026

In deze nieuwsbrief:

Vernieuwde e-learning Very Brief Advice Plus

Het Very Brief Advice Plus is een kort stoppen-met-rokenadvies dat eenvoudig toe te passen is voor zorgprofessionals. De vernieuwde e-learning biedt hiervoor praktische ondersteuning. Hij is gratis en geaccrediteerd voor diverse beroepsgroepen.

Internationaal onderzoek

Gezondheidsrisico’s van nicotineproducten

Een systematische review van 22 studies laat zien dat e-sigaretten brandwonden kunnen veroorzaken doordat de batterij ontvlamt. Gebruikers krijgen vooral brandwonden op hun dijen en handen.
Een review laat zien dat vapes met nicotine kankerrisico’s met zich meebrengen. Het gebruik van deze vapes verhoogt de kans op DNA‑schade, oxidatieve stress en ontstekingen.
Een umbrella review van 8 meta-analyses over in totaal 142 studies toont dat niet alleen mensen die zelf roken een verhoogd risico op borstkanker hebben, maar ook mensen die meeroken roken of vroeger hebben gerookt.
Uit een meta-analyse van 14 studies blijkt dat kinderen van moeders die tijdens de zwangerschap rookten, een verhoogd risico op epilepsie hebben. Er is een dosis-responsrelatie: hoe meer de moeder rookt, des te groter het risico.

Overige thema's

Een narratieve review laat zien dat vapen voor LHBTQ+-jongeren een manier is om om te gaan met stigma en discriminatie. Het is ook een vorm van identiteitsuiting.
Een meta-analyse van 9 RCT’s suggereert dat de combinatie van bupropion en nicotinevervangende middelen mensen op korte termijn beter helpt te stoppen met roken dan het gebruik van bupropion alleen. Op de lange termijn (≥6 maanden) was er geen verschil.

Nationaal onderzoek

Feline Bleekemolen (Amsterdam UMC) onderzocht de invloed van het tabaksverkoopverbod voor supermarkten op het aantal verkooppunten in drie grote steden. Ze laat zien dat het na de invoering niet veel moeilijker werd om tabak te kunnen kopen.

Michele Davigo (Universiteit van Maastricht) laat in zijn proefschrift zien dat het gebruik van de IQOS de hartslag verhoogt en dat gebruikers harder inhaleren dan bij sigaretten. Ook bevat de damp schadelijke stoffen die luchtwegcellen beschadigen.

Ina Hellmich (RIVM en Universiteit van Wageningen) toont aan dat de kleur van e-sigaretten invloed heeft op wat gebruikers verwachten qua smaaksensatie.

Ina Hellmich (RIVM en Universiteit van Wageningen) voerde een vragenlijst uit onder 1005 minderjarige en meerderjarige gebruikers van vapes. Ze zag dat 22% van de gebruikers is gestopt met vapen na het smaakjesverbod en dat 40% minder vapet.

Eelke Houter (Vrije Universiteit van Amsterdam) deelt een case report van een 32-jarige man met een verstoorde slaap. Dit komt mogelijk door het gebruik van snus.

Sophie Jooren (Trimbos-instituut en Universiteit Maastricht) concludeert dat gemeenten en GGD’en een belangrijk rol binnen tabaksontmoediging hebben. Ze hebben hiervoor wel structurele financiering, een duidelijke taakstelling en heldere streefwaarden nodig.

Linda van der Spek (Erasmus MC en Trimbos-instituut) onderzocht samen met zorgprofessionals, stoppen-met-rokenbegeleiders en (aanstaande) ouders wat er nodig is om het stoppen-met-rokenprogramma Rookvrije Ouders beter te laten aansluiten op ouders in een kwetsbare positie.

Milon van Vliet (Universiteit Leiden) laat in een systematische review van 20 studies zien dat interventies die inspelen op de identiteit en het zelfbeeld kunnen helpen bij het stoppen met roken bij personen van 12 jaar en ouder.

📣 Wil je jouw eigen publicatie terugzien in onze nieuwsbrief? Mail ons dan gerust!

Publicaties van kennisorganisaties

Trimbos-instituut

De nieuwe Monitor Zwangerschap van het Trimbos-instituut laat zien dat bij ruim een derde van de vrouwen rondom de zwangerschap sprake is van een combinatie van roken, alcoholgebruik en/of mentale klachten.
Het Trimbos-instituut en Platform31 beschreven in twee rapporten welke activiteiten in de wijk effectief kunnen bijdragen aan stoppen met roken. Co-creatie tussen bewoners en professionals is daarbij een belangrijke succesfactor.
Een internationale verkenning van het Trimbos-instituut laat zien dat Europese stoplijnen mensen niet alleen helpen bij het stoppen met roken, maar ook bij het stoppen met vapen en het gebruik van andere nicotineproducten.
Uit een factsheet van het Trimbos-instituut blijkt dat 85% van de jongeren die vapen een vape met een smaakje gebruiken. De verkoop van zulke smaakjesvapes is in Nederland verboden.

Ook uit een eerste verkenning van illegale vapehandel in Nederland van Bureau Beke blijkt dat 87% van de mensen die vapen gebruik maakt van illegale vapes en/of van vapes die op een illegale manier verkocht zijn.
De Rijksuniversiteit Groningen en Universiteit Leiden beschreven de effectiviteit en haalbaarheid beleidsmaatregelen die de prijs van tabak verhogen.
Uit gepubliceerde factsheets van de WHO blijkt dat het tabaksgebruik onder vrouwen en tienermeisjes (13–15 jaar) het hoogst is in Europa. Het doel om het tabaksgebruik in 2030 met 30% te verminderen wordt in Europa waarschijnlijk niet gehaald.

Kennis in de praktijk

In de startblokken

Oproep voor deelnemers innovatief stoppen-met-roken onderzoek

Het Amsterdam UMC onderzoekt of niet-invasieve hersenstimulatie (TMS) helpt bij stoppen met roken. Hiervoor zoeken ze rokers die al minimaal 10 jaar minstens 10 sigaretten per dag roken en willen stoppen. Deelnemers komen in 3 weken 15 keer naar Amsterdam. Ze krijgen daarvoor een vergoeding. Je kunt geïnteresseerde cliënten of patiënten doorverwijzen naar www.memo-lab.nl.

Lopende zaken

De Gezonde Start heeft het scholingsaanbod voor zorgverleners in de geboorte- en jeugdzorg vernieuwd. De scholing en materialen helpen je bij het signaleren en bespreken van alcoholgebruik, roken en mentale klachten vóór, tijdens en na de zwangerschap. Ook krijg je tips voor het verwijzen naar passende ondersteuning of hulp.
De module 'Intensieve gedragsmatige stoppen-met-rokenbegeleiding' van de Richtlijn Tabaks- en nicotineverslaving is herzien. De aanbeveling luidt nu: minimaal vier contactmomenten van (in totaal) minstens 1,5 uur, maar bij voorkeur meer en langer. Het oude minimum bedroeg 40 minuten in totaal.
Er zijn nog plekken vrij voor de Rookstop-vervolgtraining voor professionals op 19 mei is 10.00 - 17.00 uur (live) en op 10 juni van 09:00-16:00 uur (online).

Terugblik

Het Partnership Stoppen met roken is per 1 april 2026 opgeheven. De zorg voor de richtlijn en zorgstandaard wordt overgenomen door het Trimbos-instituut en Stichting Kwaliteit Stoppen met Roken Zorg. Stichting Kwaliteit Stoppen met Roken Zorg wordt verantwoordelijk voor het Kwaliteitsregister Stoppen met roken behandelaars.
Wanda de Kanter heeft op 2 april een eredoctoraat ontvangen van de Universiteit Antwerpen als waardering voor haar uitzonderlijke inzet voor de volksgezondheid en haar jarenlange strijd tegen de tabaksindustrie.
Onderzoeksjournalisten van Pointer (KRO-NCRV) hebben in kaart gebracht waar tabaks- en nicotineverkooppunten zich bevinden in de buurt van scholen . Uit hun onderzoek blijkt dat bij 1 op de 5 scholen een tabakswinkel binnen vijf minuten loopafstand ligt. Bij 299 scholen is dit op minder dan 250 meter.

Beleid

Maatregelen tegen illegale vapes

De overheid wil de illegale verkoop van vapes beter aanpakken. Daarom krijgen toezichthouders meer bevoegdheden. Zo wordt het strafbaar om illegale vapes op voorraad te hebben en gaan de maximale boetes omhoog.

Motie aangenomen: Verbied bezit van veel vapes

De Tweede Kamer verzoekt de regering een wettelijk verbod op het bezit van grote hoeveelheden vapes uit te werken. Daardoor zou beter kunnen worden gehandhaafd op vapedealers en grootschalige illegale handel.

Motie aangenomen: 'Three strikes out’ bij illegale verkoop vapes

De Tweede Kamer verzoekt de regering verder een "three strikes out”- maatregel voor de verkoop van illegale vapes in te voeren. Dan zouden winkels na drie overtredingen tijdelijk geen tabak of vapes mogen verkopen.

Motie aangenomen: Rookvrije residentiële jeugdzorg

De Tweede Kamer verzoekt de regering tot slot om met jongeren en jeugdzorgorganisaties in gesprek te gaan over het rookvrij maken van de residentiële jeugdzorg.

Nieuwe gegevens over aanbod en inhoud van nicotineproducten

Het RIVM heeft gepubliceerd welke tabaks- en nicotineproducten zijn aangemeld voor de Nederlandse markt en wat er in die producten zit. Fabrikanten en importeurs zijn verplicht deze gegevens te delen.

Ierland zet nieuwe stap richting strengere regels voor vapes en nicotinezakjes
De Ierse regering heeft een wetswijziging in gang gezet die de verkoop van nicotinezakjes aan minderjarigen verbiedt en meer strengere regels invoert. In Nederland zijn nicotinezakjes en smaken voor vapes al verboden.

Verenigd Koninkrijk: Generatieverbod dichtbij
In het Verenigd Koninkrijk heeft het Huis of Lords de Tobacco & Vapes Bill goedgekeurd. De wet moet alleen nog langs het Lagerhuis. De wet verbiedt onder andere de verkoop van tabaksproducten aan iedereen die is geboren op of na 1 januari 2009. Op dit moment hebben alleen de Malediven zo’n generatiegebonden verkoopverbod.

Baltimore klaagt tabaksindustrie aan om sigarettenafval

De Amerikaanse stad Baltimore heeft de tabaksindustrie aangeklaagd vanwege de vervuiling door sigarettenpeuken. Baltimore wil dat de tabaksindustrie de schoonmaakkosten (5 miljoen dollar per jaar) vergoedt.

Media

Brandbrief Artsen Slaan Alarm

Vandaag, 21 april, zal Artsen Slaan Alarm een brandbrief aan de politiek versturen. Daarin roepen zij op tot een strengere handhaving van de leeftijdsgrens voor tabaksverkoop. Ook pleiten zij voor de invoering van een vergunningsstelsel voor tabaksverkoop.

"Laat de industrie betalen voor opruimen peuken"

Gemeenten, het ministerie en waterschappen willen dat tabaksfabrikanten alle kosten voor het opruimen van sigarettenpeuken betalen. Nu dragen zij ongeveer de helft en betalen belastingbetalers de rest. Peuken zijn sterk vervuilend en moeilijk te verwijderen.

Accijnsinkomsten tabak dalen naar €2,6 miljard

De overheid ontving vorig jaar €2,6 miljard aan tabaksaccijns, 15% minder dan in 2024. Dit komt vooral doordat minder mensen roken en rokers vaker sigaretten in het buitenland halen.

GGD-GHOR: Steeds meer ov-haltes rookvrij

GGD-GHOR laat zien dat steeds meer plekken in Nederland rook- en vapevrij worden. Denk hierbij aan kinderboerderijen, stranden, sportclubs, terrassen en ov‑haltes.

Oostenrijk: Nicotinezakje en e-liquids alleen in tabakswinkels

Vanaf 1 april 2026 mogen in Oostenrijk nicotinezakjes en e-liquids alleen in tabakswinkels verkocht worden. In Nederland is de verkoop van nicotinezakjes al sinds 1 januari 2025 verboden. De verwachting is dat e-liquids vanaf 1 juli 2026 ook in Nederland alleen in speciaalzaken mogen worden verkocht.

Zwitserland: Meer dan helft van universiteiten heeft samenwerking met tabaksindustrie.

Meer dan de helft van de Zwitserse universiteiten en hogescholen heeft minstens één samenwerking gehad met de tabaksindustrie. Daarbij duikt vooral Philip Morris International op als partner.

Kijk- en luistertips

In het Webinar 'Geen tabak meer in de supermarkt – wat levert dat op?' van 26 maart werd gesproken over de effecten van het verkoopverbod van tabak in supermarkten.

Op 9 april werd in de podcast ‘Hoe harddrugs in de vapes van jongeren belanden’ van NRC Vandaag verteld over de ernstige gezondheidsgevolgen van THC-vapes.

In twee afleveringen liet Pointer (KRO-NCRV) zien hoe de tabaksindustrie regelgeving probeert te ontwijken. Zo gebruiken speciaalzaken verboden gezondheidsclaims voor verhitte tabak en ondermijnt de tabaksindustrie het supermarktverbod met nieuwe verkooppunten.